Claudiano IV secolo – Aponus (Carmina minora, 26)

Fons, Antenoreae vitam qui porrigis urbi
fataque vicinis noxia pellis aquis,
cum tua vel mutis tribuant miracula vocem,
cum tua vel mutis tribuant miracula vocem,
cum tibi plebeius carmina dictet honos
et sit nulla manus, cuius non police ductae 5
testentur memores prospera vota notae,
nonne reus Musis pariter Nymphisque tenebor,
si tacitus soli praetereare mihi?
Indictum neque enim fas est a nate relinqui
hunc qui tot populis provocat ora locum? 10
alto colle minor, planis erectior arvis
conspicuo clivus molliter orbe tumet,
ardentis fecundus aquae. Quacumque cavernas
perforat, offenso truditur igne latex.
Spirat putre solum, conclusaque subter anhelo 15
pumice rimosas † perforat † unda vias.
Umida flammarum regio, Vulcania terrae
ubera, sulphureae fervida regna plagae.
Quis sterilem non credat humum? Fumantia vernant
pascua, luxuriat gramine cocta silex, 20
et, cum sic rigidae cautes fervore liquescant,
contemptis audax ignibus herba viret.
Praeterea grandes effosso marmore sulci
saucia longinquo limite saxa secant.
Herculei (sic fama refert) monstratur aratri 25
semita, vel casus vomeris egit opus.
In medio, pelagi late flagrantis imago,
caerulus inmenso panditur ore lacus,
ingenti fusus spatio; sed maior in altum
intrat et arcanae rupis inane subit, 30
densus nube sua tactuque inmitis et haustu,
sed vitreis idem lucidus usque vadis.
Consuluit natura sibi, ne tota lateret,
admisitque oculos quo vetat ire calor.
Turbidus inpulsu venti cum spargitur aer 35
glaucaque fumiferae terga serenat aquae,
tunc omnem liquidi vallem mirabere fundi,
tum veteres hastae, regia dona, micant,
quas inter nigrae tenebris obscurus harenae
discolor abruptum flumen hiatus agit; 40
apparent infra latebrae, quas gurges opacus
inplet et abstrusos ducit in antra sinus;
tum montis secreta patent, qui flexus in arcum
aequora pendenti margine summa ligat.
Viva coronatos adstringit scaena vapores, 45
et levis exili cortice terra natat,
calcantumque oneri numquam cessura virorum
sustentat trepidum fida ruina pedem.
Facta manu credas: sic levis circuit oras
ambitus et tenuis perpetuusque riget. 50
Haerent stagna lacu plenas aequantia ripas
praescriptumque timent transiluisse modum;
quod superat fluvius devexa rupe volutus
egerit et campi dorsa recurva petit.
Devehit exceptum nativo spina meatu; 55
in patulas plumbi labitur inde vias;
nullo cum strepitu madidis infecta favillis
despumat niveum fistula cana salem.
Multifidas dispergit opes artemque secutus,
qua iussere manus, mobile torquet iter 60
et iunctos rapido pontes subtermeat aestu
adflatosque vago temperat igne tholos.
Acrior interius rauci cum murmure saxi
spumeus eliso pellitur amne vapor.
Hinc pigras repetunt fessi sudore lacunas, 65
frigora quis longae blanda dedere morae.
Salve, Paeoniae largitor nobilis undae,
Dardanii, salve, gloria magna soli,
publica morborum requies, commune medentum
auxilium, praesens numen, inempta salus. 70
Seu ruptis inferna ruunt incendia ripis
et nostro Phlegethon devius orbe calet,
sulphuris in venas gelidus seu decidit amnis
accensusque fluit, quod manifestat odor,
sive pari flammas undarum lance rependens 75
arbiter in foedus mons elementa vocat,
ne cedant superata sibi, sed legibus aequis
alterius vires possit utrimque pati:
quidquid erit causae, quocumque emitteris ortu,
non sine consilio currere certa fides. 80
Quis casum meritis adscribere talibus audet,
quis negat auctores haec statuisse deos?
Ille pater rerum, qui saecula dividit astris,
inter prima coli te quoque sacra dedit
et fragilem nostri miseratus corporis usum 85
telluri medicas fundere iussit aquas,
Parcarumque colos exoratura severas
flumina laxatis emicuere iugis.
Felices, proprium qui te meruere, coloni,
fas quibus est Aponon iuris habere sui. 90
Non illis terrena lues corrupta nec Austri
flamina nec saevo Sirius igne nocet,
sed, quamvis Lachesis letali stamine damnet,
inde sibi fati prosperiora petunt.
Quod si forte malus membris exuberat umor 95
languida vel nimio viscera felle virent,
non venas reserant nec vulnere vulnera sanant
pocula nec tristi gramine mixta bibunt:
amissum lymphis reparant inpune vigorem
pacaturque aegro luxuriante dolor. 100

Back to History of Euganean thermalism